ERMENİ SOYKIRIMI

Devlet arşivlerine göre bardız, kosor ve peneskird nahiyeleriyle köylerinde ermenilerce gerçekleştirilen soykırım;
1920 senesi içinde Ermenilerce Bardız ve Kosor nahiyeleriyle köylerine uygulanan soykırımda; Kosor nahiyesine bağlı 38 köyün tamamının yağmalanması sonucu binlerce hayvan ve nakit paranın gasbedilip beş yüzden fazla insanında perakende şekilde katledildiği ve nahiye civarındaki Toptaş,Kelbkor, Lavustan köyleri de yakılarak altı yüz nüfûsunun neredeyse tamamı topluca katledilmiş ayrıca Türkiye'ye iltica etmek üzere yola çıkan Kağızman eşrafından Bahri Bey ve arkadaşlarına açılan ateşte iki yüz kişinin katledildiği; Bardız nahiyesine bağlı on altı köyden 112'si yakılmış ve 139 hâne harab edilip 913 kişi katledilerek 29 nüfus kız ve geline de tecâvüz edildiği; Kürkçü ve Vartanut köylerinde bakılmakda olan aileleri şehit olmuş 125 kimsesiz çocuğunda vahşice katledildiği; Peneskirt nahiyesine bağlı 24 köyde de 457 hâne tahripve yakılmış, 2832 kişi değişik işkencelerle genelde topluca katledilmiş ve bütünbu köylerde binlerce hayvan, eşya ve paranın yağmalanmış olduğu.

Doğu'da Ermeni Zulmü Gören Vatandaşlarımızın İfadeleri Şenkaya'nın Bardız Nahiyesi'nde oturur Lütfü ÇAKMUR'un yazdığı şiir:
Soğanlı Dağı eteğinde tarla sürerken kotan (saban)ına takılıp çıkan bir şehit kafatasına hemen oracıkta içlenerek aşağıdaki şiiri yazmış. Kendi ağzından yazı yoruz.

Bir yanın Akmezar, bir yanın Tabıya
Bölük bölük askerlerin hani ya?
Terhis edip gönderdin mi sılaya
Söyle civanları nettin Soğanlı?
Kara yas giyinmiş ovalar düzler,
Hasret ölülerin kemiği sızlar,
Yol bekleyen var; gelinler, kızlar,
Söyle sahibini nettin Soğanlı?
Asker geldi mevzisine ulaştı,
Çıktı gözcüleri önden dolaştı,
Ordu çadır kurdu, burda savaştı,
Söyle orduları nettin Soğanlı?
Tarihlerde vardır senin eserin,
Adım adım çoktur sıra mezarın
Lütfi der: destanı böyle yazarım,
Her yanda söylenir namın Soğanlı...